ຂປລ. ຊົນເຜົ່າໄທເໜືອ ແມ່ນຊົນເຜົ່າໜຶ່ງທີ່ນອນຢູ່ໃນວົງຄະນາຍາດແຫ່ງຊາດລາວ ເຂົາເຈົ້າໄດ້ຕັ້ງພູມລຳເນົາໃນດິນແດນລາວໄດ້ຫລາຍສະຕະວັດມາແລ້ວ, ມີປະຫວັດຄວາມເປັນມາ ແລະ ການເຄື່ອນຍ້າຍມາຈາກດິນແດນຕອນໃຕ້ຂອງປະເທດຈີນ ເຊິ່ງເຄື່ອນຍ້າຍເຂົ້າມາປະເທດລາວໄດ້ມີຫລາຍໄລຍະ ແລະ ຫລາຍເສັ້ນທາງທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ຄື: ເຂົ້າມາລາວ ໂດຍຜ່ານແຂວງໄລເຈົາ ແລະ ແຂວງເຊິນລາ ຂອງປະເທດຫວຽດນາມ, ​ມີບາງກຸ່ມກໍເຄື່ອນຍ້າຍມາຈາກດິນແດນຕອນໃຕ້ຂອງປະເທດຈີນ ເຊິ່ງຊົນເຜົ່ານີ້ ມີຊື່ທີ່ໃຊ້ເປັນທາງການໃນປັດຈຸບັນວ່າ: ໄທເໜືອ.

ຊົນເຜົ່າໄທເໜືອ ມີຮີດຄອງປະເພນີ,​ ຄວາມເຊື່ອຖື ແລະ ວັດທະນະທຳ ແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມແຕ່ລະທ້ອງຖິ່ນຄື: ໄທເໜືອ ຢູ່ເມືອງສິງ ແຂວງຫລວງນ້ຳທາ ເຂົາເຈົ້າໄດ້ມີຄວາມເຊື່ອຖືພຸດທະສາສະໜາ ແລະ ເຊື່ອຖືຜີພ້ອມໆກັນ. ສຳລັບໄທເໜືອ ຢູ່ເມືອງຍອດອູ ແຂວງຜົ້ງສາລີ ເຂົາເຈົ້າເຊື່ອຖືຜີ ໝາຍຄວາມວ່າ: ໄດ້ມີການເຄົາລົບບູຊາຜີ ເຊັ່ນ: ຜີບັນພະບູລຸດ, ຜີຟ້າ, ຜີແຖນ, ຜີປ່າແຫ່ວ, ຫ້ວຍ, ຮ່ອງຄອງເບິງ,​ການເຊື່ອຖືບັນພະບູລຸດ ໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ: ເມື່ອຄົບຮອບປີໜຶ່ງໆ ກໍໄປຖາງຫຍ້າບ່ອນຝັງສົບ, ຖວາຍໄກ່ໃຫ້ຜີຢູ່ປ່າຊ້າ. ນອກຈາກນັ້ນ,​ ໃນຮອບວຽນປີໜຶ່ງ ເຂົາເຈົ້າຈະຈັດງານບຸນທີ່ສຳຄັນຄື: ບຸນກິນຈຽງໃຫຍ່ ແລະ ບຸນກິນຈ້ຽງນ້ອຍ ເຊິ່ງຈະໄດ້ຈັດຂຶ້ນໃນລະຫວ່າງເດືອນ ມັງກອນ ແລະ ເດືອນກຸມພາ ຂອງທຸກໆປີ.

          ຊົນເຜົ່າໄທເໜືອ ມັກຕັ້ງເຮືອນຊານບ້ານຊ່ອງຢູ່ເຂດທີ່ມີຫ້ວຍນ້ຳໄຫລຕະຫລອດປີ ທີ່ມີຄວາມເໝາະສົມໃນການເຮັດເໝືອງ, ປ້ານຝາຍ ເພື່ອເອົານ້ຳເຂົ້ານາ. ເຂົາເຈົ້າມີພິທີກຳໃນການຊອກທີ່ດິນຕັ້ງເຮືອນ, ເມື່ອຊອກເຫັນທີ່ດິນມີຄວາມເໝາະສົມທີ່ຈະຕັ້ງບ້ານເຮືອນແລ້ວໄດ້ສ່ຽງ ໂດຍການຂຸດຂຸມເອົາເຂົ້າເປືອກ 3 ເມັດ ຈຸໃສ່ຫົວກັນລົງຂຸມເອົາໃບໄມ້ອັດປາກຂຸມ 30 ນາທີ ຈຶ່ງຄ່ອຍໄຂເບິ່ງ. ສ່ວນໄທເໜືອ ຢູ່ເມືອງສິງ ແມ່ນເຮັດເຂົ້າຕ່ອມ ຄື: ຂຸດຂຸມເປັນວົງມົນລົງສອກໜຶ່ງຕອກຫລັກເຄິ່ງກາງເອົາເຂົ້າເປືອກຫວ່ານອ້ອມຫລັກເສົາ, ເອົາໃບໄມ້ປົກຄືນໜຶ່ງ, ຖ້າຫາກເມັດເຂົ້າຄ້າຍຍ້າຍ ຕັ້ງບ້ານບໍ່ໄດ້. ສຳລັບລັກສະນະເຮືອນຂອງຊົນເຜົ່າໄທເໜືອ ແມ່ນແຕກຕ່າງກັນ ແລະ ຄ້າຍຄືກັນຕາມແຕ່ລະທ້ອງຖິ່ນເຊັ່ນ: ໄທເໜືອ ຢູ່ເມືອງຍອດອູ ແມ່ນປຸກສ້າງເຮືອນແບບຕິດດິນ, ເສົາເຮັດດ້ວຍໄມ້ແກ່ນ 4 ຫລ່ຽມ,​ ແອ້ມດ້ວຍການຕຳດິນໃສ່, ມຸງດ້ວຍຫຍ້າຄາ ແລະ ໃບຄໍ້,​ ມີລວງຍາວ 8-10 ແມັດ, ກວ້າງ 4-6 ແມັດ ປະກອບມີ 3-5 ຫ້ອງ (ນັບຫວ່າງເອົາ) ແລະ ແບ່ງອອກເປັນ 2-3 ຫ້ອງຂະໜານກັນຕາມລວງກວ້າງ. ​ສ່ວນໄທ ເໜືອຢູ່ເມືອງສິງ ແມ່ນປຸກເຮືອນຮ້ານປູແປ້ນ ແລະ ແອ້ມແປ້ນ, ມຸງດ້ວຍຫຍ້າຄາ​,​ ລວງຍາວ 6-20 ແມັດ, ກວ້າງ 6 ແມັດ, ມີ 3-10 ຫ້ອງ (ນັບວ່າງເສົາ) ການຈັດແບ່ງຫ້ອງເຮືອນແມ່ນອີງຕາມຈຳນວນສະມາຊິກຂອງຄອບຄົວ. ເຖິງແນວໃດກໍຕາມ, ເຊົາເຜົ່າໄທເໜືອ ຍັງມີຂ້ໍຫ້າມ ແລະ ການຄະລຳພາຍໃນຫ້ອງເຮືອນກໍຄ້າຍກັນກັບຊົນເຜົ່າອື່ນໆ ເຊັ່ນ: ຫ້າມເຂົ້າຫ້ອງນອນໂດຍສະເພາະແມ່ນຫ້ອງນອນຂອງພໍ່ແມ່ ເຊິ່ງຖືວ່າເປັນຫ້ອງຜີເຮືອນ. ສ່ວນຄົນທາງນອກແມ່ນເຂົ້າຫ້ອງນອນບໍ່ໄດ້, ກໍລະນີລ່ວງເຂົ້າກໍຖືກປັບໃໝ ເພື່ອແປງຜີເຮືອນ, ຖ້າມີເຄື່ອງເສຍກໍຕ້ອງໃຊ້ຕາມມູນຄ່າບວກກັບແປງຜີເຮືອນ. ສ່ວນຊົນເຜົ່າໄທເໜືອຢູ່ເມືອງຍອດອູ ກໍລະນີເຄ່ືອງບໍ່ເສຍ ແຕ່ຕ້ອງປັບໃໝດ້ວຍເຫລົ້າ 1 ລິດ, ໄກ່ 2 ໂຕ (ຜູ້ 1 ແມ່ 1) ແລະ ເງິນ.

          ພ້ອມນັ້ນ,​ຊົນເຜົ່ານີ້ ກໍມີວັດທະນະທຳການນຸ່ງຖື, ເອ້ຢ້ອງທີ່ມີຄຸນລັກສະນະຂອງຊົນເຜົ່າຕົນຕາມແຕ່ລະທ້ອງຖິ່ນເຊັ່ນ: ຜູ້ຊາຍນຸ່ງໂສ້ງສີດຳຫົວໃຫຍ່ 2 ໜ້າ, ໜ້າໃຫຍ່, ເສື້ອແຂນຍາວ, ແຂວສັ້ນສຳດີ, ຜ້າດຳທີ່ຍ້ອມດ້ວຍນ້ຳນິນຄຽນຫົວ ຍາວ 3 ວາ, ຈົ່ງຜົມຍາວ, ເກົ້າຜົມອ່ຽງໄປທາງຫລັງ, ມີປອກແຂນເຮັດດ້ວຍເງິນ, ສັກຂາ, ແຂນ, ແອວ, ເອິກ ແລະ ຫລັງລາຍ ໂດຍຈ້າງຄົນອື່ນສັກໃຫ້. ສຳລັບແມ່ຍິງແມ່ນນຸ່ງສິ້ນສີດຳມີແພເຈ້ປົກທາງໜ້າ, ແມ່ຍິງຊົນເຜົ່າໄທເໜືອ ຢູ່ເມືອງຍອດອູ ແມ່ນສຸ່ງໂສ້ງສີດຳ,​ສີເຫລືອງຫົວໃຫຍ່, ຂາລີບ, ນຸ່ງເສື້ອແຂນຍາວ ແລະ ຍາວລົງຮອດຫົວເຂົ່າ, ຄໍເສືອໄດ້ແສ່ວຫລາຍສີສະຫລັບກັນ, ມີຜ້າຄຽນຫົວ, ຜ້າມັດແອວ, ບ່ອງຫູໃສ່ຕ້າງ, ມີປອກແຂກເຮັດດ້ວຍເງິນ, ມີສາຍແອວ ແລະ ໝາກປັດເຮັດດ້ວຍແກ້ວ, ຈົ່ງຜົມຍາວ ແລະ ເກົ້າຜົມ. ນອກນັ້ນ ອາຫານທີ່ເປັນເອກະລັກສະເພາະແມ່ນ ຊີ້ນດອງ, ຜັກດອງ, ໝາກຖົ່ວເໜົ່າ, ໝາກໄມ້ດອງ, ແກງ, ປີ້ງ,​ ລາບດິບ ແລະອື່ນໆ. ໃນເວລາມີແຂກມາເຮືອນໃຫ້ກິນເຂົ້າໄລຍະໜ່ຶ່ງແລ້ວຈຶ່ງຄ່ອຍດື່ມເຫລົ້າສະຫລັບກັນໄປ,​ ສ່ວນຢູ່ເມືອງສິງ ແມ່ນໃຫ້ແຂກດື່ມເຫລົ້າ 4 ຈອກລຽນຕິດແລ້ວຈຶ່ງຄ່ອຍກິນເຂົ້າ. ພ້ອມນັ້ນ ເຄື່ອງດົນດົນ ແລະ ສິລະປະພື້ນເມືອງແມ່ນປະກອບມີ: ກອງ, ແສ່ງ, ເຄ່ືອງເສບດົນຕີ ແລະ ບົດກອນຂັບ, ກອນລຳ ເຊິ່ງເຂົາເຈົ້າຈະຂັບລຳໃນເວລາມີງານບຸນ, ງານແຕ່ງດອງ ຈະມີຜູ້ເຖົ້າມາຂັບມາລຳຕໍ່ກ່ອນກັນໄປ-ມາຢ່າງມ່ວນຊື່ນ.

KPL